2.1 Positionering: lokale, nationale en internationale wensen, analyse

  • Aantal keer bekeken 622
  • Terug

In Wageningen zijn, op een klein oppervlak, de ambities en belangen in het buitengebied groot. Die ambities en belangen spelen zowel lokaal als op nationaal en internationaal niveau, bijvoorbeeld in de uiterwaarden. Veel mensen willen daar graag een waterplas en anderen komen op voor het invullen van de grote natuurdoelen (N2000) van het rivierengebied. Dan botst het lokale met het hogere, nationale belang. 

In dit hoofdstuk analyseren we de verschillende schaalniveaus en we geven aan waar ze spelen. Uit die analyse halen we een strategie om er mee om te gaan. 

De start van de analyse ligt bij de bijzondere locatie van Wageningen. Op de punt van de Veluwe, tegen het riviergebied en met zelfs wat veengronden in buurt. 

Deze afbeelding laat Wageningen op een kaart van 1900 zien. Ten noordoosten zie je de aanzet van de hellingen van de Veluwe. Aan de zuidzijde ligt de rivier met de uiterwaarden. Aan de westzijde is er het gebied van de kleiige oeverwal met veel boomgaarden. Naar de noordwestzijde lopen de lage vlakke zandgronden over in het venige middengebied van het binnenveld.
Wageningen in haar historische omgeving
De kaart is afkomstig van topotijdreis.nl

 

Het lokale niveau

Een gevarieerde omgeving
Op deze bijzondere locatie ontstond in de loop van eeuwen een gevarieerde economie in een rijk gelaagde omgeving. Zo kwam er een typische Veluwezoom-economie op gang, met bijvoorbeeld wasserijen en tabaksteelt (met sigarenfabrieken). De rivier was de drager van een riviereconomie met bijvoorbeeld een flinke haven en met verschillende steenfabrieken. De landbouweconomie was, en is voor een deel nog steeds, gevarieerd met bijvoorbeeld fruitteelt, grasland, akkers, tabak. Altijd al was er een handelseconomie, want Wageningen is een knooppunt in oude routes. En in de loop van de 19deeeuw groeide er een wooneconomie en werden bijvoorbeeld de landhuizen van Gelders Arcadië aangelegd. Voor een deel lag daar ook de basis voor een ‘boseconomie’.

In de loop van de 20ste eeuw vermengt deze lokale economie zich met de economie van de Rijkslandbouwschool die hier in 1876 werd gevestigd. Maar nog steeds zijn onderdelen van de historie zichtbaar zoals de haven.

Wonen en werken in Wageningen doe je nu, in 2020, in een rijk gelaagde omgeving. En velen gebruiken die omgeving intensief. 

De Rijkslandbouwschool (later landbouwhogeschool en weer later WUR)In 1876 werd de rijkslandbouwschool in Wageningen gevestigd. Deze universiteit was sterk grondgebonden (daarom wás ze hier) en ze kocht in Wageningen gronden die als proefvelden werden gebruikt. Door de jaren heen koopt en verkoopt de hogeschool gronden. Uiteindelijk is zowat de helft van het cultuurland ooit eigendom geweest van de hogeschool.

Deze afbeelding laat 4 kaartbeelden van de eigendomssituatie van de universiteit zien. Kaart A geeft de situatie aan van 1930-1936, kaart B de situatie 1970, kaart C de situatie 2019. Op kaart D zijn alle eigendommen van de drie andere kaarten bij elkaar opgeteld.
Afbeelding A) De proefvelden van de universiteit in 1930

Deze afbeelding laat 4 kaartbeelden van de eigendomssituatie van de universiteit zien. Kaart A geeft de situatie aan van 1930-1936, kaart B de situatie 1970, kaart C de situatie 2019. Op kaart D zijn alle eigendommen van de drie andere kaarten bij elkaar opgeteld.
Afbeelding B) De proefvelden van de universiteit in 1970

Deze afbeelding laat 4 kaartbeelden van de eigendomssituatie van de universiteit zien. Kaart A geeft de situatie aan van 1930-1936, kaart B de situatie 1970, kaart C de situatie 2019. Op kaart D zijn alle eigendommen van de drie andere kaarten bij elkaar opgeteld.
Afbeelding C) De proefvelden van de universiteit huidige situatie

Deze afbeelding laat 4 kaartbeelden van de eigendomssituatie van de universiteit zien. Kaart A geeft de situatie aan van 1930-1936, kaart B de situatie 1970, kaart C de situatie 2019. Op kaart D zijn alle eigendommen van de drie andere kaarten bij elkaar opgeteld.
Afbeelding D) De proefvelden van de universiteit die ooit in bezit zijn geweest

Kaarten A en B zijn overgenomen uit het rapport: Wageningen ontwikkeling van de stad en ideeën over de stad.  Cultuurhistorische Waardenkaart Wageningen, tussenrapportage module 2. april 2016 pag 38 en pag 40. Kaart C is door de gemeente halverwege 2019 gemaakt en laat de grondeigendommen van institutionele eigenaren zien die meer dan 50 ha in eigendom hebben. Kaart D is in een niet-maatvast tekenprogramma door LOSstadomland samengesteld uit de andere kaarten

 

De mensen die voor de hogeschool werken, werken op de gronden en wonen in Wageningen. De studenten krijgen les over en in de Wageningse omgeving en tamelijk veel van hen blijven in Wageningen. Al deze mensen zijn betrokken bij het land en de bodem van Wageningen. En dat uit zich op allerlei manieren. Bijvoorbeeld in de grote interesse in lokale voedselkringlopen.

Grote betrokkenheid op het lokale niveauDe betrokkenheid van de Wageningse bevolking bij het buitengebied is groot. Het wordt intensief gebruikt voor recreatie, mensen maken plannen voor voedselbossen of ‘tiny houses’, ze kopen hagen of grond en zij komen met velen opdraven voor een discussie over hún gebied.

 

Bovenlokaal, natuur

Het Nederlandse cultuurlandschap is uitermate gevarieerd. Door de nauwe relatie met water en bodem (het water staat vaak vlak onder het oppervlak), en door nutriëntenschaarste ontstaat tot begin 20ste eeuw een rijke cultuurvolgende natuur. Door het verdwijnen van de nutriëntenschaarste met de opkomst van de kunstmest en beheersing van de watersituatie  verschraalt de cultuurvolgende natuur. https://nl.wikipedia.org/wiki/Potstal )

In de jaren 70-80 groeit landelijk het besef dat bijna alle cultuurvolgende natuur gaat verdwijnen en dat daarmee alle natuur kwetsbaar wordt. In 1990 wordt besloten tot de aanleg van de  ecologische hoofdstructuur (EHS). De ‘functie natuur’ wordt ruimtelijk gescheiden van de ‘functie landbouw‘ (het casco-concept).

Die EHS is een collectief Nederlands landschap, ofwel het Natuurnetwerk. https://www.gelderland.nl/Gelderse-natuurgebieden.  In Wageningen bestaat dat collectieve landschap uit de bossen, de uiterwaarden en het centrum van het binnenveld. Op bijgaande kaart is de ligging van het gebied aangegeven. Hier ziet u een totaaloverzicht van het natuurnetwerk Nederland in en rond Wageningen. Zowel de aangewezen gebieden als de gewenste uitbreidingen zijn aangegeven, zowel voor de provincie Gelderland als voor Utrecht.

Deze afbeelding laat een kaartbeeld zien van het huidige natuurnetwerk en de gewenste uitbreidingen voor de provincie Gelderland en de provincie Utrecht in de omgeving van Wageningen.
Natuurnetwerk

Het huidige natuurnetwerk en de gewenste uitbreidingen voor de provincie Gelderland en de provincie Utrecht.
De kaart is samengesteld door LOSstadomland uit openbare kaartlagen van de provincies Utrecht en Gelderland.

 

Dit is niet zomaar een stukje natuurnetwerk. Hier worden drie van de grootste en belangrijkste Nederlandse natuurgebieden met elkaar verbonden: de Veluwe, het rivierengebied en de Utrechtse Heuvelrug. Het binnenveld zit een treetje lager in de rangorde, dat speelt meer op provinciaal niveau.

 

Habitat- en vogelrichtlijngebieden 

Een groot deel van het Natuurnetwerk is Europees beschermd. De Wageningse berg en een het gebied de Blauwe kamer zijn zowel habitat- als vogelrichtlijngebieden. De uiterwaarden zijn grotendeels vogelrichtlijngebieden.

Natura2000, Deze afbeelding laat een kaartbeeld zien van het huidige natura 2000 gebied in Wageningen.
Natura 2000

Het huidige natuurnetwerk en de gewenste uitbreidingen voor de provincie Gelderland en de provincie Utrecht.

De kaart is een uitsnede uit de Atlas Leefomgeving met de kaartlagen ‘Actuele administratieve grenzen’ en ‘Natura 2000-gebieden’.

Kaart detailbegrenzing natura 2000 Veluwe binnen Wageningen 

 

Bovenlokaal: Kennisstad

De landbouwhogeschool is in de 20steeeuw een belangrijke kracht achter de ontwikkeling van de Nederlandse landbouw. (Voedsel)kwaliteit wordt gedefinieerd als 'constant en beheersbaar'. In de loop van de 20steeeuw komt er door bevolkingsgroei en welvaartsgroei aan deze constante en beheersbare kwaliteit wereldwijd steeds meer behoefte. Rond het begin van deze eeuw verlegde de hogeschool de focus van landbouw naar voedsel. En bij de start van de kenniseconomie maakte ze een schaalsprong naar het dubbele aantal studenten. Ook de aanverwante instellingen en bedrijven doen mee aan die schaalsprong.

 

Deze afbeelding laat een kaartbeeld zien van de studentenaantallen aan de WUR tussen 2003 en 2018. Er is een enorme groei sinds 2008.
De groei van de studentenaantallen WUR

Ontwikkeling ingeschreven studenten aan de WUR bij de start van het studiejaar

De cijfers komen van de website van Wageningen University and Research. LOSstadomland heeft deze cijfers gevisualiseerd in Excel.

Vorig artikelVolgend artikel

Deel

Reacties

  • De kaart van de habitat- als vogelrichtlijngebieden zou kunnen suggereren dat slechts de bossen op de Berg en de uiterwaarden van belang zijn, maar er zijn in Wageningen heel wat vogelspotters die precies weten waar welke uilen nestelen, en af en toe komen spechten, ijsvogels, roodborstjes, puttertjes en bijzondere mezen voorbij, zwemmen allerlei eenden, meerkoeten , waterhoentjes, zwanen, ganzen, aalscholvers in de sloten, En de ooievaars had ik al genoemd. En lopen er hazen en herten in het weiland, egels en eekhoorns in de tuin, en misschien komen we nog wel eens een verdwaalde wolf tegen. 's avonds vliegen er vleermuizen.
    30-3-2020 21:59:45
  • Dit hoofdstuk over lokale en bovenlokale positionering is gefocused op landeigendom en formele natuurgebieden. Maar in de visie buitengebied Wageningen moet het vooral gaan om alle landschappelijke waarden. En als het over natuur gaat, dan zijn er vele dragers van natuurcomponenten: weilanden, akkers, boomgaarden, houtwallen, waterlopen, wegbermen, tuinen en vijvers. Denk aan insekten, vogels, wilde dieren, en planten. Het is mooi dat er langs de Grift (Valleikanaal) een smalle strook natuurgebied ligt, maar dat natuurgebied is slechts de kern van een veel groter gebied, het hele Binnenveld, dat zelf weer afhankelijk is van het bovenstroomse landschap. De samenhang binnen de EHS (Ecologische Hoofdstructuur is niet allen tussen natuurgebieden onderling, maar ook al het land eromheen, en er tussenin. Een mooi voorbeeld vind ik de ooievaarsfamilie die vanaf hun nest aan de Fabriciuskade (Wijk NoordWest) het hele Binnenveld als leefgebied hebben.
    30-3-2020 21:48:28
  • Na alle gebiedsbijeenkomsten en uitgebreide themasessies over natuur en landschap, biodiversiteit, belang van bodem en cultuurhistorie, waarbij in korte tijd veel kennis is vergaard vind ik het zeer teleurstellend wat nu in deze hoofdlijnennotitie in deze paragraaf is opgeschreven. De titel 'wensen' is hier niet correct. Als ik het goed interpreteer, voor zover hier informatie is opgenomen, betreft het een opsomming van een aantal feiten/randvoorwaarden: grondbezit van de WUR in de tijd, groei van de WUR qua studentenaantallen, een cultuurhistorische afbeelding, GNN en Natura 2000-plaatje. Waar is de rest van de informatie, zoals ook in eerdere reacties is aangegeven? Specifiek wil ik (nogmaals) toevoegen dat de wettelijk beschermde soorten (Wet natuurbescherming waar Europese habitat- en vogelrichtlijn in is geïmplementeerd) als belangrijk uitgangspunt hier ontbreekt en dat niet specifiek de beschermde en overige voor Wageningen bijzondere soorten worden benoemd. Hier horen staafdiagrammen opgenomen te zijn van bijvoorbeeld aantal soorten per soortgroep eventueel verdeeld naar de deelgebieden en niet de groei van studenten er naar Wageningen. Nu is het moment om aan te geven welke natuurwaarden er zijn in Wageningen. Zodoende kun je ook in je visie gericht aangeven voor welke soorten of soortgroepen je het buitengebied wil versterken. Alle informatie is er! De 0-meting van de biodiversiteit is helaas geen 0-meting, zijn de bijdragen in de themasessie biodiversiteit niet geland, en heeft dit gezamenlijk zijn weerslag gekregen in de visie. Het is onbegrijpelijk dat beschermde soorten in het buitengebied niet zijn opgenomen. Hoewel de westelijke rand van Wageningen - de Nude - minder soorten heeft t.o.v. andere gebieden is dit gebied wel van belang voor onder meer diverse uilen, waaronder steenuil, kerkuil, ransuil, diverse roofvogels alsook weidevogels. Deze soorten zijn grotendeels afhankelijk van de (kleinschalige) weilanden die niet in eigendom van de WUR zijn. Laat daar nu juist de inpassing van de zonnevelden gaan plaats vinden (netto 400 ha- ca helft WUR- ca overig particulieren). De WUR-gronden blijven buiten schot; juist hier betreft het grootschalige intensief bewerkte en kale (akker)gronden (bemest/bespoten) die zeer soortenarm zijn. Ook de gronden van de WUR/DLO kunnen niet buiten schot blijven om minimaal voldoende draagkracht en foerageergebied voor de beschermde soorten van het buitengebied te behouden. Verplicht vanuit de Wet natuurbescherming en Europese habitat- en vogelrichtlijn. Hanita Zweers (o.a. lid van Steenuilwerkgroep Wageningen).
    22-3-2020 20:21:39
  • Vreemd dat de eigenaren < 100 ha niet genoemd worden als eigenaren, maar als 'buitengebied'. Het agrarisch eigendom en gebruik rondom Wageningen is de basis geweest van wat we nu buiten zien. Lange tijd ging het samen met een gezonde bodem, een goede waterhuishouding, natuur en een grote biodiversiteit, maar ontwikkelingen binnen en buiten de landbouw hebben dit systeem inmiddels aangetast. De waarden van ons huidige buitengebied zijn gebaseerd op dat agrarisch gebruik en de ontwikkeling van nieuwe natuur: biodiversiteit, gezondheid, leefbaarheid, recreatie, agrarisch gebruik, beweging, beleving, educatie, rust. Ik zie dit totaal niet terug in de analyse en positionering. Zou dat niet de basis moeten zijn voor wat je wilt met het buitengebied?
    22-3-2020 16:56:07
  • Geheel eens met eerdere reacties. een raar samenraapsel van wat kaarten, iets over natuur en het landbouw onderzoek en onderwijs. Niets over landbouw, relatie stad-buitengebied, energie, cultuurhistorie.
    22-3-2020 14:27:59
  • Geheel eens met eerdere reacties. een raar samenraapsel van wat kaarten, iets over natuur en het landbouw onderzoek en onderwijs. Niets over landbouw, relatie stad-buitengebied, energie, cultuurhistorie.
    22-3-2020 14:27:29
  • Veel is hieronder vast al gezegd, maar ik mis hierop lokaal niveau echt een duiding van (de verschillen in) de waarde van de verschillende landschappen rond Wageningen, in plaats van alleen een veelvoud aan kaarten van welke land van de WUR is geweest. Een gemiste kans. Verder geven de redelijk willekeurige verwijzing naar de wikipedia-pagina over potstallen en het feit dat op de kaart Natuurnetwerk de gebieden met aanduiding Gelders Natuur Netwerk en Groene Ontwikkelingszone door elkaar zijn gehaald de burger geen goede moed dat (dit onderdeel van) de Hoofdlijnennotitie zorgvuldig in elkaar is gezet.
    22-3-2020 12:39:00
  • De selectie van zaken die worden beschreven in het kader van lokale, nationale en internationale wensen is volstrekt willekeurig. Heel veel zaken ontbreken en een reflectie op de samenhang ontbreekt grotendeels. Meer specifiek is van belang om te beseffen dat bescherming, behoud en verbetering van natuur en landschap niet alleen een nationaal belang is, maar juist ook gaat over lokale wensen en belangen. Degene die deze tekst heeft geschreven lijkt dat niet goed te beseffen.De tekst geeft ook geen samenhangende en integrale analyse van de belangen en relaties daarmee met het landschap, maar een losse opsomming van haast willekeurig gekozen aspecten. Dat lijkt me voor een omgevingsvisie geen goede basis. Bovendien staan de tekst en de kaarten vol met fouten (Bv. kaart D: het betreft hier gronden van zowel universiteit als stichting DLO; in de paragraaf wordt plotseling gesproken over Hogeschool ipv over de universiteit; de onderzoeksinstituten worden simpelweg niet genoemd; het stuk over lokale betrokkenheid is volstrekt onvolledig (en lijkt voort te komen uit de tekst die voor een andere gemeente is gemaakt), terwijl het juist belangrijk is om die lokale betrokkenheid goed uit te werken met oog op de omgevingsvisie; legende kaart natuurnetwerk klopt niet).
    22-3-2020 11:03:58
  • Draait Wageningen alleen om de WUR? Volgens mij wonen en werken er in Wageningen veel meer mensen dan er werken bij de WUR. Wat is dit voor artikel? Fijn om te weten dat de WUR veel gebieden hier in eigendom heeft gehad en nog heeft. Maar waar is een goed overzicht van hoe het nu is? Voor de visie is het minder belangrijk hoe het in het verleden was. Het gaat om onze toekomst en daarin verwerkt de wensen van de BEWONERS, niet van de gemeente en de WUR. De WUR en gemeente hebben al kans gezien een groot zonneveld direct aan de bebouwde kom van Wageningen aan de rand van de Haarweg er door heen te laten drukken. Dit ondanks de met zeer goede argumenten onderbouwde tegenreactie van de direct aanwonenden en andere betrokkenen. Deze is gewoon opzij gelegd en men gaat voor het geld. Terwijl er een hele duidelijke afspraak is in Nederland om voor zonnepanelen eerst de daken te gebruiken en pas als laatste de weilanden. De WUR zou er goed aan doen als zij op haar daken zonnepanelen zou leggen.
    22-3-2020 10:38:52
  • In de inleiding wordt gesteld dat uit de analyse van de verschillende schaalniveaus in de hoofdstuk de strategie wordt gehaald om mee om te gaan. Voor mij is de verbinding met de rest van de hoofdlijnen notitie niet helder. Wat wordt hier onderbouwd?
    21-3-2020 16:36:09
  • Heren, dames, geen idee bij welk hoofdstuk ik moet reageren.... jullie maken het de lezer niet makkelijk om goed te reageren. Deze manier via een website waar je door moet ‘bladeren ‘ om uiteindelijk hier terecht te komen is absoluut ondemocratisch. Bovendien hebben bewoners van Wageningen nu wel wat andere dingen aan hun hoofd ( Corona virus). En dan nu toch om reacties vragen? Hoe representatief is dat dan wel niet? Dit gezegd hebbende, wil ik graag nog kwijt ABSOLUUT tegen windmolens te zijn. Horizon vervuiling, waarde vermindering, slecht voor vogels, insecten etc. Dat moet je niet willen. Voel veel meer voor zonnepanelen, maar niet in weilanden, maar zoveel mogelijk op alle daken. Valt nog een wereld te winnen op dat gebied. ...
    21-3-2020 13:37:14
  • Voor een startnotitie waren dit willekeurige en merendeels weinig relevante losse flodders geweest. Er zijn vele andere kaarten te verzinnen met meer historisch belang dan bijvoorbeeld ex proefvelden wur. En de echt belangrijke kaart ontbreekt: de huidige waardevolle cultuurlandschappen, met indicatie van ongereptheid en bestaande verrommeling. Wat nog erger is; de uitgebreide resultaten van hele inspraak (inclusief kaarten): online en op de conferentie blijfen totaal buiten beeld. Dat kan echt niet gezien de communicatie naar de burgers. Wat de oorzaak ook is (tijddruk spreekt door de communicatie heen) het is ontoelaatbaar. Het resultaat is dat het burgerperspectief weg is in de notitie. Bijvoorbeeld door de enorme nadruk op historische analyse over natuurontwikkeling. De gevolgen geen recreatie, fietspaden etc in de mooiste gebieden. Tevens: opsluiten van de burger in stad + de rand ervan ("transitiezone" a.k.a. rommelzone). De keuzen / kaarten in de notitie hebben totaal geen toelichting over de afwegingen en waarom zo sterk van de inspraak resultaten is afgeweken (weer tijdsdruk?). Ook zijn er geen te kiezen opties uitgewerkt (tijdsdruk?). Daar bij komt dat de keuze verstopt zijn onder verhullende termen als "transitiezone" en "smart" (=afsluiten van gebieden). De notitie moet opnieuw; deze tekst is onder de maat en geeft chaos richting de inspraak; die met dit type notitie geen zin heeft.
    20-3-2020 11:30:39
  • In bovenstaande kaart mbt tot de Gelderse natuurgebieden is de legenda onjuist; de lichtgroene kleur is de groene ontwikkelingszone en de donkergroene kleur is het Gelders Natuurnetwerk! Ik verwijs kortheidshalve naar de officiële planviewer van de provincie.
    11-3-2020 11:46:17
U moet registreren/ingelogd zijn om te reageren
wageningen
2222